“Koklear ımplant ile sağırlık giderilmektedir”

Soru -  Bize kısaca kendinizi tanıtır mısınız, hangi okullarda okudunuz nerelerde çalıştınız?

Mustafa Koyuncu- Amasya 1947 doğumluyum. İlk ve orta eğitimimi Amasya’da tamamladım Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunuyum. Uzun süre bir İktisadi Devlet Teşekkülünde çalıştım. 1991 yılında geçirdiğim rahatsızlıktan sonra on yıl kadarda danışman-müşavir olarak çalıştım ve sonrasında emekli oldum. Emekli olunca bir müddet de Avukatlık yaptım. Gerek talebelik dönemimde gerekse kamu hizmetim sırasında sivil toplum kuruluşlarının yönetimlerinde bulundum. Halen de Ankara’da bulunan Cochlear Implant Derneğinin başkanlığını yapıyorum. 1995 yılında Avrupa Cochlear İmplant Kullanıcıları derneğinin kuruluşuna katıldım ve halende aktif üye olarak ilişkim devam etmektedir.

Soru - Biyonik kulak nedir işlevleri nasıldır? İşitme engellilere ne yarar sağlar?

Mustafa Koyuncu-  Turan bey biyonik kulak bir içi kulak protezi olan “cochlear ımplant’ın halk dilindeki adıdır. Halen dünyada yarım milyon insan bu cihazlarla duymaktadır. Cihaz tam işitme kayıplılar için son çözümdür.  Türkçe okunuşu ile koklear impalantı; digital veya analog işitme cihazları ile artık işitmeleri mümkün olmayan doğuştan veya sonradan kayıplılardan iç kulak tipi sensörinöral tipi işitme engellilere ameliyatla takılan bir elektronik duyma sistemi olarak tanımlayabiliriz.

Koklear implant takılması için işitme kaybının ileri veya çok ileri derecede olması gereklidir. Yani o kulakla artık hiçbir şartta işitmenin mümkün olmaması gibi kesin bir tanı gereklidir. Çünkü implantasyon yapılan kulak için geri dönüş söz konusu değildir. Burada tam kayıplı olanı kazanmak veya geri kazınılmak amaçtır ve operasyonlarda genellikle başarılı sonuç verdiğinden koklear implant biyonik kulağa mucize alet yakıştırması yerinde bir tespittir.

Koklear implant iç ve dış parçalardan oluşur. İç parçalardan kokleaya(salyangoz) yerleştirilen elektrotlar (5) ve deri altında kafa tasına tutturulan şifre çözücü implant(4) dışta asıl parça konuşma işlemcisi (2) aktarıcı bobin ve ara kablo (3) modeline göre tutturucu veya telefon mikrofonu. Bu cihaz genelde 675 serisi küçük pillerle çalışmaktadır. Dış parçaların kullanım süresi 3ay ila 3 sene arasında değişmektedir, iç elektrotlar ise her hangi bir travma veya tıbbi süreç yaşanmaz ise sorunsuz çalışmaktadır.

Bu cihazın takıldığı işitme engelli iyi bir şekilde işitmeye duymaya başlamaktadır,  ancak duyduğunu anlaması veya ayırt ederek iletişim kurması veya dil gelişimini sağlaması için ameliyat sonrası çok sıkı bir özel eğitime gereksinim duyulmaktadır. Bu eğitim bu işin olmaz ise olmazıdır. Halkımız arasında ameliyat sonrası hemen normal işitme konuşma normal seviyesine gelecek diye bir düşünce hakimdir ama bu maalesef  doğru değildir. Ameliyat için beklentilerimiz çok iyi düzenlememiz başarıya ulaşmamızı kolaylaştırmaktadır. Bu cihaz ile anlama ve ayırt etme düzeyi zamanla çok iyi seviyelere çıkmaktadır.

Ameliyat sonrası gerekli eğitim; hem zamanında hem de yeterli sürede yapılmalıdır bu zorunludur, tabii burada bu özel eğitimi yapacak özel eğitim personeli de gerek sayı, gerekse kalite açısından yeterli olmalıdır ki bu konuda şu dönemlerde oldukça sıkıntılar yaşanmaktadır.

Bu konuda son olarak şunu söyleyebilirim ki 26 yıldır ülkemizde yapılan koklear implant uygulaması başarılı bir seviyeye gelmiştir ama özel eğitimde ve destek hizmetlerinde, SGK işlemlerinde devam eden sorunların kısa sürede rayına girmesi de gereklidir.

Soru- Derneği kuruluş amacınız neydi? Ne zaman kuruldu? Şu an üye sayınız nedir?  Derneğinizin nerelerde temsilcilikleri var?

MUSTAFA KOYUNCU-Koklear ımplant çok ileri teknoloji ürünü. Kullanım dönemi için büyük ölçüde bilgiye, desteğe ihtiyaç duyuluyor. Aslında bu destek işi adaylık dönemindeki araştırmalarda başlıyor. Daha önemlisi küçüklerde doğuştan engelli küçüklerde desteğin belli zaman aralığında yapılması da dil gelişiminin sağlanması için zorunlu. Cihaz sistemleri devamlı yeni modellerle gelişiyor iyi bir performans için kullanılan sistem için asgari ölçüde de olsa kullanım bilgisi gerektiği de ortadadır.

İşte Derneğimiz bu ve bu gibi konularda koklear implant kullanıcılarına, ailelerine ve adaylara yardımcı olmak amacı ile kurulmuştur. Derneğimizin kurulum yılı 2001 Mayıs olup kuruluşu koklear implant camiasında yer alan, kullanıcılar, aileler ve koklear implant uygulamasını yapan doktor ve odyologlarla gerçekleştirilmiştir.

Derneğimizin 2013 Mayıs ayı sonuna göre 1806 üyesi vardır. Bu üyelerin 1683 tanesi koklear implant kullanıcısıdır. Diğer üyelerimiz ise doktor, odyolog, psikolog özel eğitimci ve işitme engelliler öğretmenlerinden oluşmaktadır. Kullanıcı üyelerimizin % 79’u çocuklardan oluşmaktadır. Halen 81 ilimizin 76’da üyemiz vardır. Dernek temsilciliklerimizin bulunduğu iller ise şu anda Eskişehir ve İzmir’dir. Yıl sonuna kadar 4 ilimizde daha temsilcilik açılması için çalışmalar yapılmaktadır.

Soru - 5 Nisan da İstanbul'da yankı uyandıran bir seminer ve Avrupa Kongreniz oldu? Katılım çok güzeldi. Derneğiniz  ilerde bu gibi çalışmaları nerelerde yapacak?

MUSTAFA KOYUNCU- Derneğimiz 2005 yılında merkezi Lüksemburgta bulunan Avrupa Cochlear Implant Kullanıcıları Derneğine(EURO-CIU)üye olarak kabul edilmiştir. Bu sene Nisan ayında İstanbul’da yapılan aktivite bu derneğin her yıl üye ülkelerde yaptığı genel kurul ve cochlear ımplant ile ilgili sempozyumlardan birisidir. EURO-CIU’un  “Koklear İmplantlı Küçüklerde Re/Habilitasyon Eğitim ve Diğer Etkenler” konulu  9.uluslararası Sempozyumu 5 Nisanda Avrupadan 19 üye ülkenin katılımı ile yapılmıştır. Bu ülkelerden Bosna Hersek, Sırbistan ve Slovenya’nın ilk defa katılımları sağlanmıştır. Altmıştan fazla yabancı delegenin yanında 220 ye yakında yerli kullanıcı ve kullanıcı ailesi ile özel eğitim uzmanları katılmıştır. Ertesi günde yani 6 Nisanda EURO-CIU’un 18. genel kurulu yine İstanbul’da ev sahipliğimizde yapılmıştır.  Daha önceki yıllarda yine bu derneğin bir toplantısı ve genel kurulu Antalya’da tarafımızdan organize edilmiştir.

İstanbul sempozyumumuzda konuşan  yerli-yabancı uzmanların çoğunluğu bir ay kadar sonra yine İstanbul’da yapılan Avrupanın en büyük bilimsel koklaer implant kongresinde de sunum yapmışlardır.

Diğer taraftan Derneğimiz kuruluş amacına paralel bölge merkezi illerimizde koklear implant kullanıcılarına destek olmak için “Kullanıcı ve Aile Destek Toplantıları” düzenlemektedir. Bu toplantılardan şimdiye kadar 21 tane yapılmıştır. Geçen yıl önce Güneydoğu Anadolu bölgesi için Şanlıurfa’da sonrada Marmara ve Trakya bölgesi için İstanbul’da yapılmıştır. Bu yıl değişik bir konseptle sorunları oldukça ağır olan birden  fazla engelli  kullanıcıların aileleri için özel bir destek toplantısı planladık . Yılın son aylarında yapacağımız bu aktivitede çoğul engelli kullanıcı küçüklerin ailelerine  bu konuda özel çalışma yapan akademik uzmanlarla destek olmayı hedefledik.

Koklear implantta rehabilitasyonun önemi ortada olduğunda rehabilitasyon merkezlerinde çalışan özel eğitimcilerin kalite açısından desteklenmesi için düzenlediğimiz hizmet içi eğitimi amaçlı seminerleri de geniş talep bulduğundan bu Seminerlere de devam edeceğiz.

Soru -  Biyonik Kulak daha çok çocuklara yapılıyor. Ülkemizde en küçük kaç yaşında  gelişmiş ülkelerde kaç yaşında olan çocuklara yapılıyor? Üst yaş sınırı var mı?

MUSTAFA KOYUNCU- Turan bey duymayan bir bebeğin konuşmayı öğrenmesi veya konuşmasını geliştirmesi mümkün değil. Bunun için bebeklerde işitme engelinin erken tanısı ve hemen tedavisi çok önemli. Öncelikle ve kesinlikle bebeklerimizin duymasını sağlamalıyız. Diğer taraftan ülkemizdeki işitme engelli oranı oldukça yüksek ve genellikle koklear impantasyon ile aşılan doğuştan engellik oranı da başta geliyor. Bu nedenle koklear implantta erken implantasyon öne çıkıyor.

Sağlık Bakanlığı kalıtsal hastalıkların tespiti için uyguladığı Yeni Doğan Tarama Programıyla bebeklerin işitme durumu doğumu takiben hemen tespit edilebiliniyor. İşitme engeli tespit edilen bebekler 3. basamak sağlık kuruluşlarına gönderilerek engelin seviyesi kesinleştirilip tedavisine başlanıyor. İç kulak tipi kayıplarda öncelikle işitme cihazı takılıyor 6 aylık bir kullanım sonrasında eğer işitme cihazların yeterli olmadığı görülürse koklear implant öneriliyor.

Burada bir saplama yapmak gerekiyor yeni doğan tarama ve diğer teknolojik uygulamalar ile eskiden 4 yıl seviyesindeki engellilik tanı yaşı 2-2,5 yaş aralığına indirilmiştir ama bu yeterli değildir. Sağlık kurumlarındaki doğumlarda ölçümlerin tümden yapıldığını bu gün için pek söylenemez, ayıca özellikle kırsal kesimlerdeki doğumlarda tespit olayında sorunlar yaşanmaktadır. Bu nedenle aile geçmişinde işitme engelli birey olanların veya akraba evliliği yapan ile hamileliğinde fazla ilaç kullanan annelerin yeni doğumlarda bebeklerinin işitmenin tespitini hemen yapmalarını öneriyoruz.

Ülkemizde koklear implant uygulamasına 1 yaşında başlanılmaktadır. Engelin tespiti 3-4 aylarda tamamlanmaktadır, bu tespiti takiben 6 aylık bir işitme cihazı deneme programı ile tedavi için gerekli sonuçlara ulaşılmaktadır. Eğer işitme cihazı yeterli olmuyorsa yani çok ileri derecede işitme kaybı varsa genelde koklear implant önerilmektedir. Kliniklerdeki koklear implant kurullarınca ailelere gerekli bilgiler iletilerek implanttasyon için onayları alınarak cihazın ihale ile temini yapılıp ameliyatları gerçekleştirilmektedir. Bu iş genelde 1-2 yaş aralığında tamamlanabilmektedir ne var ki 2 yaşına aşanlarda olmaktadır, şüphesiz 1-2 yaş dönemi en iyi implanttasyon dönemidir.

Alt grup yaş için 1 yaş ideal bir tespittir, diğer ülkelerde de genelde bu yaş grubu uygulanmaktadır ama özel durumlarda yani menenjit gibi hastalıklarda hemen müdahale gereken durumlarda daha küçük aylarda da ameliyat yapılmaktadır. 18 yaşının üstündeki sonradan kayıplı olanlarda ise bir sınırlama yoktur. Buradaki ifadelerimiz SUT kurallarıdır.

Soru- Biyonik Kulak ameliyatla kulağa yerleştirilen bir alet bu bugün ülkemizde nerelerde yapılıyor?

MUSTAFA KOYUNCU-  Koklear implant ameliyatları KBB Kliniklerinde koklear implant ekipleri bulunan tıp merkezlerinde yapılmaktadır. Bunlar genellikle Üniversitelerin Tıp Fakültelerindeki Uygulama hastaneleri ile Sağlık Bakanlığı Eğitim ve Araştırma hastaneleridir. Üniversite hastaneleri arasında Vakıf Üniversiteleri hastaneleri de bulunmaktadır.

Koklear implant ameliyatı yapan Kliniklerin sayıları 40’a yanaşmıştır. Ankara, İstanbul ve İzmir gibi üç büyük ilimiz başta olmak üzere Adana,  Bursa, Eskişehir, Konya, Antalya, Samsun, Gaziantep, Kayseri, Elazığ, Malatya ve Kocaeli’ndeki merkezlerde koklear implant ameliyatı yapılmaktadır. Derneğimiz web sitesinde bu kliniklerin isimlerini, uzmanlarını ve adreslerini gösteren bir liste mevcuttur isteyen arkadaşlarımıza gönderebiliriz.

SGK yalnızca 3. basamak resmi sağlık kuruluşlarındaki ameliyatların masraflarını karşılamaktadır.

Ameliyat uygulayan merkezlerin sayılarının artacaktır ama esas konu ameliyat sonraki eğitimleri daha iyi ve amaca uygun yapacak merkezlerin artmasıdır.

(Devamı yarın)