KANSERLE SAVAŞ HAFTASI KANSERDEN KORUNMANIN YOLLARI

                Her yıl 1-7 Nisan tarihleri arasında "Kanserle Savaş Haftası" kutlanmaktadır.

                Değerli okurlarımı, kanser hastalığının oluşumu, gelişimi ve korunma yolları hakkında bilgilendirmek istiyorum. Kanser her insan da ve her yaşta görülebilen korkunç bir hastalıktır. Bu nedenden dolayı, dünyada önemli bir halk sağlığı sorunu olarak ilk sırada yer almaktadır.

KANSER NEDİR?

                Kanser, vücudumuzda bir hücrenin günün birinde hiçbir kontrol dinlemeden büyüyüp çoğalması sonucunda ortaya çıkan bir hastalıktır. Bir hücrenin ne zaman büyüyüp bölünmesi gerektiğini hücre çekirdeğinde bulunan genler, tayin ediyor. Kanser hastalığında tümörlerin oluşmasının sebebi, hücrelerin kontrolsüz büyümesidir.

                Bölünmeyi sağlayan genler fazla çalışmaya veya bölünmeyi durduran genler çalışmamaya başlarsa, hücre durmadan bölünmeyi sürdürüyor ve ortaya bir kitle çıkıyor.

                'Tümör' adı da verilen bu kitle kanser olayının ta kendisi. Türkiye'de kanser eşittir ölüm şeklinde düşünülüyor. Aslında kanserle hasta iyileşebilir. Pek çok kanser türünde tamamen iyileşmek mümkündür.

                Kanser tedavisinde rolü olan üç tedavi yöntemi (cerrahi-ameliyat, radyoterapi-ışın tedavisi ve kemoterapi- ilaç tedavisi) arasında bütün vücuda etki edebilen tek tedavi yöntemi ilaç tedavisidir.

DÜNYADA VE TÜRKİYE'DE KANSER

                WHO (Dünya Sağlık Teşkilatı) verilerine göre dünyada her gün 20 bin kişinin öldüğü, her yıl 12 milyon insanın kansere yakalandığı, hastalanan bu insanlardan yaklaşık 7,6 milyonu hayatlarını kaybetmektedir. 25 milyon insan da kanserle yaşamını sürdürüyor. Türkiye'de ise yılda yaklaşık 150 bin kişi kansere yakalanırken, artışın aynı hızda sürmesi durumunda 2030 yılında kansere yakalanan kişi sayısının 500 bine ulaşacağı tahmin ediliyor. Kanser hastalığının görülme sıklığı yaşa, cinsiyete, köken aldığı organa, genetik faktörlere, çevre faktörlerine ve eski beslenme alışkanlıklarına göre farklılıklar göstermektedir. Çocukluk çağının özel tümörleri dışında, daha sonraki dönemlerde yaş arttıkça kanser hastalığının görülme riski de artmaktadır. Ortalama yaşın 50'nin üzerinde olduğu toplumlarda ise kanser riski daha sık görülmektedir.

                Önümüzdeki yıllarda ülkemizi Tsunami gibi bir kanser dalgası vuracak. 2020 yılında dünyada 20 milyon kişinin kanser hastalığına yakalanacağı tahmin ediliyor. Bu istatistik, gerek dünyada ve gerekse ülkemizde, kanserle savaş kampanyasının önemini ortaya koymak için yeterli.

KANSERE NEDEN OLAN FAKTÖRLER

                1- Eski beslenme alışkanlıkları: Kızartmalar, tütsülenmiş besinler, hamburger, tatlılar, şekerli meşrubatlar, besinlerin tuzlanması, nitrat/ nitrit gibi kimyasal koruyucularla işlenmeleri, mangalda pişirilmiş et, susamı yanmış simit, fazla kızartılmış ya da kabuğu yanmış ekmek, közlenmiş biber, üzerinde siyah noktalar olan sarı leblebi gibi dış yüzeyi yanmış besinler, bol miktarda, tuz içeren turşu, salamura, kavurma et, pastırma, hazır çeşnilerin sık tüketilmesi. Turfanda ve hormonlu sebze ve meyveler. Kuyruk yağı, iç yağı gibi hayvansal kaynaklı yağlar.

                2- Kimyasal koruyuculu hazır yiyecekler: Margarin, konserveler, hazır çorbalar, sucuk, salam, sosis, kırmızı toz ve pul biber, hazır meyve suları, kolalı içecekler, hazır paket sütler, lezzo, oralet, hazır kekler, bisküvi ve pastalar, Light yiyecek ve içecekler, yapay tatlandırıcılar, fastfood yiyecekler, pizza, tantuni, mısır ve patates cipsi. Nitritli yani katkı maddesi olan gıdalardan tamamen uzak durunuz.

                3- Sigara ve alkol: Sigaranın sebep olduğu kanser hastalığı 1 numaraya çıkmış bulunmaktadır. Sigara, şeker içerisindeki bir zehir gibidir. Taşlı, kayalı yollardan gitmek yerine, düz asfaltlı yollardan gidin ve boşu boşuna sigara içerek hayatınızı zehir etmeyin.

                Sigara, eroin ve esrardan 8 kat daha fazla bağımlılık yapıyor. Her yıl dünyada, sigara nedeni ile 4 milyon ölüm meydana geliyor. 2020'de her üç erişkinden birinin ölüm nedeni sigara olacak. Sigara, en büyük sağlık sorunu, bulaşıcı ve öldürücüdür. Önümüzdeki 20 yılda dünyada, sigaradan ölenlerin sayısı 10 milyona çıkacaktır. Bu ölümlerden 7 milyonu, bizim gibi gelişmekte olan ülkelerde olacak. Türkiye'de sigara kullanımı yüzde 80 artmış. Amerika'da ise yüzde 30 azalmış durumdadır. Ülkemizde 2023'te yılda 600 bin kişi sigaradan kansere yakalanacak. Yılda ortalama 500 bin kişi kanserden ölecek. Kansere yılda 1 milyar dolar harcanıyor. Doktorlar ve öğretmenler sigarayı bırakmadan,  tütüne karşı savaş asla kazanılamaz. Sigara gençliğin başındaki en büyük belalardan biridir.

                Sigaradan, en çok akciğer kanseri görülüyor. Sonra kolon (bağırsak), meme, prostat ve cilt kanseri geliyor.

                4- Genetik faktörler.

                5- İyonize ışınları, elektromanyetik radyasyon: Cep telefonları, bilgisayar, televizyon, telsiz telefon, mikrodalga fırın gibi elektrikli aletler, evlerde "elektromanyetik radyasyon" yayıyor. Ayrıca tost makinesi, çamaşır makinesi, kahve makinesi, çay makinesi, buzdolabı, elektrikli süpürge, ütü, saç kurutma makinesi, elektrikli battaniye, tıraş makinesi, lamba, müzik seti, bulaşık makinesi, DVD, playstation, teyp... Gibi elektronik aletlerden yayılan dalgalar, elektromanyetik alanlar meydana getiriyor. Bu, beyin  sinirlerinin zarar görmesine ve yıpranmasına sebep oluyor.

                Dünya Sağlık Örgütü (WHO), elektronik araç ve gereçlerle ilgili kullanma kılavuzu yayınladı. Bunlardan bazıları özet olarak şöyledir!

                -Televizyonu uzaktan izlemeli.

                -Bilgisayar ekranından 90 santimetre uzakta bulunarak çalışmalı.

                -Cep telefonu, bir zaman için kullanılmayacaksa kapalı tutulmalı. Çaldığı zamanlarda da, vücuttan uzakta tutularak cevap düğmesine basmak ve kulağa tam olarak yaklaştırmamak gerekiyor.

                -Şarj cihazları uzakta tutulmalı.

                -Mikrodalga fırın çalışırken en az 1 metre uzakta durulmalı.

                -Saç kurutma makinesinin manyetik alanı yüksektir.

                -Elektrikli tıraş makinesini mümkünse şarjlı olarak kullanmalı.

                -Lazer yazıcılar, en az sigara kadar tehlikeli.

                -Kokulu kırtasiye malzemelerinin kanserojen etkisi var.

                -Baz istasyonlarından uzakta ikamet etmelidir.

                9- Ultraviyole ışınlar: Güneş ışınları (mor ötesi), solaryumlar, suni UVA Lambaları güneş ışınlarına göre 26 kat daha fazla zararlı ışınlar içermektedir. Solaryum, kronik güneş etkileri olan foto yaşlanma ve deri kanseri oluşturmaktadır. Solaryum güneşten çok daha tehlikelidir.

                7- Hava kirliliği.

                8- Arsenik, krem bulaşık deterjanları, asbest zeolit ve kırsal kesimde evlerin çatı ve badanalarında kullanılan "ak toprak" kansere yol açmaktadır. Ayrıca kuaförlerin kullandıkları kimyasal malzemeler, kuru temizleme yapan işyerlerinde kullanılan kimyasal maddeler de zararlıdır.

                9- Çizilmiş eskimiş teflonlar, bakır ve alüminyum kaplar.

                10- Virüsler: Dünyada kanser vakalarının yaklaşık yüzde 15'inin enfeksiyondan kaynaklandığı tespit edilmiştir. Gelişmekte olan ülkelerde enfeksiyona bağlı kanser oranının, gelişmiş ülkelerdekine göre 3 kat fazla olduğu (yüzde 26'ya yüzde 8) vurgulanmıştır. Hepatit B virüs enfeksiyonu, HIV (AİDS) enfeksiyonu, pnömokok; prömoni (akciğer iltihabı), menenjit (beyin zarının iltihabı), siroz, dişeti, bademcik, ortakulak iltihabı, kirli ve mikroplu sular, çeşitli enfeksiyonlar.

                11- Ruhsal, sinirsel gerginlik, büyük üzüntü, stres:

                Stres, bağışıklık sistemini zayıflatarak kansere davetiye çıkarıyor. Bir yakının ölümü, boşanma, parasal sorunlar, iş hayatında çöküş gibi üzüntü yaratan sebepler kanser riskini artırıyor.

                12- Hareketsizlik.

                13- Aşırı şişmanlık ve obezite: Şişmanlık geni kanser riskini 5 kat artırıyor. Karın içi yağlarda bulunan 'STAMPZ' geninin kanserle ilişkili olduğu tespit edildi. Fazla kilolar, karaciğerde kanser riskini 5-6 kat, sindirim sisteminde 4 kat artırıyor. Meme ve prostat kanserini de tetikliyor.

ERKEN TEŞHİS HAYAT KURTARIR

                Bu ölümcül hastalıktan korunmak için, yapılacak erken teşhis ve tedavi hayat kurtarmaktadır. Erken tanı yapıldığı takdirde tedavi şansı yüzde 95'e kadar çıkıyor.

KANSERDEN KORUNMANIN ALTIN YOLLARI

                1- Sağlıklı, dengeli, bilinçli ve doğal gıdalarla beslenme: Kuru fasulye, mercimek gibi tahıl ürünleri, taze fasulye, soya gibi yeşil ve koyu yapraklı sebzeler, brokoli, karnabahar, Brüksel lahanası, lahana, pırasa, havuç, domates, mandalina, portakal, greyfurt, hurma, kara üzüm, elma, kayısı, dut, semizotu, keten tohumu, çörekotu, fındık, fıstık, et olarak hindi ve tavuk eti, balıklardan somon, uskumru, sardalya ve mezgit, yeşil çay, domates suyu, sarımsak, düzenli olarak kaymaksız süt veya süt ürünleri, yağsız yoğurt, az miktarda yağsız kırmızı et tüketiniz. Bol miktarda sebze ve meyve tüketiniz. Çavdar, kepek, yulaf gibi lif zengini besinleri tercih edin. Kızartmalar yerine haşlama, ızgara yiyin. Az yağlı, bol lifli gıdalarla beslenin.

                2- Sigara ve alkol kullanmayın! Sigara içilen ortaklardan uzak durun!

                3- Ultraviyole ışınlar (güneş ve solaryum ışınları)ndan korunun.

                4- Elektromanyetik radrasyon veya endüstriyel kimyasallara maruz kalmamak için, ev veya iş yerinizde gerekli önlemleri alın.

                5- Çizilmiş ve eskimiş teflonları çöpe atınız. Bakır ve alüminyum kapları kullanmayın. (Bakır kaplar kalaylı olmalıdır.)

                6- Güvenli ve sağlıklı su kullanınız.

                7- Fazla kilolarınızı atınız ve sağlıklı kiloya ulaşın. Düzenli egzersiz ve yürüyüş yapınız.

                8- Ruhsal, sinirsel gerginlik ve stresten uzak durun. Yaşamınızda bol bol kahkaha atmak size ilaç gibi gelir. Daima mutluluğu yakalamaya çalışınız.

KENDİ KENDİNİZİ MUAYENE EDİN

                Özellikle kadınlarda, kansere bağlı olarak gerçekleşen ölümlerin ilk sırasında "Meme Kanseri'nin yer aldığı tespit edilmiştir. Bundan korunmak için yapılacak erken teşhisin yanı sıra kadınların kendi kendilerine Meme Muayenesi yapma alışkanlıklarını kazanmaları gerekir. Bunun hayatlarını kurtaracak en önemli adımlardan birisi olduğunu bilmelidirler.

                Düzenli tarama ve muayene bazı kanser türlerini erken ele verebilir. Bu nedenle vücudunuzdaki değişikliklerden haberdar olun. Bu sizi kanseri erken teşhis etmenize, dolayısıyla tedavinin başarılı olmasına yardımcı olur. Eğer bazı değişikliklerden şüpheleniyorsanız mutlaka bir uzman doktora başvurun. Ailenizden herhangi bir kanser türü bulunuyorsa daha dikkatli olun ve rutin kontroller yaptırın. Özellikle meme, prostat, bağırsak, rahim ve cilt kanserlerine karşı bazı taramalardan geçin.

KANSERİN BELİRTİLERİ

                1- İyileşmeyen yaralar.               

                2- Ses kısıklığı ve sebepsiz öksürük.

                3- Yutkunma ve hazım bozukluğu

                4- Ben ve siğillerin şekil değiştirmesi.

                5- Büyük ve küçük tuvalet yapmadaki değişiklikler.

                6- Rahim ve makattan gelen normal olmayan kanama veya akıntı.

                7- Memelerde ya da vücudun başka yerlerinde görülen şişlik ve sertlikler.

                8- Sürekli baş ağrıları.

                Bu belirtilerden birini 15 gün boyunca kendisinde hisseden kişi doktora başvurmalıdır.

KANSERDEN KORUNMAK İÇİN YAŞAM TARZI NASIL OLMALI?

                1- Hayata pozitif bakın!

                2- Yaşama sevinciniz olsun!

                3- Hayata bağlı olun, iyice tutunun!

                4- Kendinizle, hayatla, ailenizle, eşinizle, dostlarınızla barışık olun!

                5- Hayatı, doğa'yı ve insanları sevin.

                6- Neşeli olun ve bol bol gülün, kahkaha atın.

                7- Hiç bir şeyi dert etmeyin, stresten uzak durun.

                8- Neşeli ve sevecen kimselerle arkadaşlık yapın!

                9- Aşırı heyecana ve paniğe kapılmayın, sakin olun!

                10- Düzenli bir aile hayatınız olsun!

                11- Diyet- sağlıklı beslenmeye çocuk yaşlarda başlanacağını unutmayın.

                12- Kadınlar!... Menopozunuzu mutlaka geciktirin! Genç yaşlarda çocuk sahibi olunuz! Çocuğunuzu emzirin!

                13- Fizik aktivitenizi artırın, spor yapın, tembellikten uzak durun!

                14- İş ve meslek konusunda hiçbir zaman beceri ve imkanlarınızı zorlamayın!

                15- Hava kirliliği yoğun olan mahallerden uzak durun!

                Değerli okurlarım... Kanserden korunmanızı, kansersiz bir ömür geçirmenizi, aile hayatınızda sağlıklı ve mutlu, iş hayatınızda başarılı olmanızı diliyor, kanserden korunmanız için yazdığım şiirimi aşağıda takdim ediyorum.

                Hoşça kalınız...

KANSERDEN KORUNALIM

                Yağlı etleri sofrana koyma!

                Sucuk, sosis, salamı evine alma!

                Margarin yağını aşına katma!

                Yanlış beslenmeyi bırakmalısın!

 

                Balık ve hindi olsun sofrada!

                Hormonlu besinlere hiç yaklaşma!

                Yanmış gıdaları sofrana koyma!

                Hazır yiyecekleri bırakmalısın!

 

                Alkolü ve sigarayı bırak!

                Egzersiz, yürüyüş yapmalısın!

                Gülerek, neşeli olmaya bak!

                Stresten hep uzak durmalısın!

 

                Kirli havalarda sokağa çıkma!

                Daima meyve ve sebzeden şaşma!

                Erken teşhisi de asla unutma!

                Kızartmaları da bırakmalısın!

 

                Düzenli aile hayatı ile,

                Her gün çeşitli besinler ile,

                Sofrada doğal gıdalar ile,

                Daima dengeli beslenmelisin!

 

                Işın yayan elektronik cihazlar,

                Cep telefonu, televizyonlar,

                Telsiz telefonlar, bilgisayarlar,

                Radyasyondan kendini korumalısın!

 

                Hep iyimser ol, karamsar olma!

                Barışık ol kendinle, insanlarla!

                Sabırlı olmayı sakın unutma!

                Fazla kiloları atmalısın!

 

                Daima yaşama sevincin olsun!

                Hayata sımsıkı tutunmalısın!

                Seveceksin doğa'yı, insanları!

                Yaşama hep pozitif bakmalısın!

 

                07.04.2014 Tokat

 

                Hamdi ERTÜRK