SARIMSAK YE SAĞLIKLI YAŞA

“Sarımsak içli dışlı, soğan tek başlı.”

Atasözünde de belirtildiği gibi sarımsak içli dışlı derken bin bir derde deva dercesine kulağımıza fısıldar gibi. Sarımsak tüm Dünya ülkelerine yayılarak hak ettiği değeri bulmuştur. Uzak doğu ülkeleri sarımsağı tüketen ülkelerin başında gelmektedirler. Japonya’da, Çin’de, Kore’de üç öğün sarımsağın yenildiğini, tüm yemek ve salatalarında sarımsağı kullanırlar. Böylesi değerli bir ürünü yakından tanıyalım. Beş bin yıllık bir geçmişe sahip olan sarımsak gıda, çeşni, medikal amaçlı kullanılmıştır. Literatürde antiseptik, sarımsağa ait en eski yazılar bilgiler Sümerlerin M.Ö. 2600–2100 yılları arasına ait tabletlerine dayanmaktadır. Çin’e sarımsağın ulaşması Hint Tıbbı vasıtası ile gerçekleştiği bilinir. M.Ö. I. ve II. Yüzyıllarda Çinlilerin sarımsağın antiseptik özelliği nedeni ile bilhassa kolera, veba ve salgın hastalıklara karşı kullanılmıştır.

                  Sarımsağın Mısır’dan Filistin’e, oradan da Anadolu’ya geldiği biliniyor. Sarımsağın yararına insanoğlu o kadar inanıyorlardı ki herkes kendi ülkesine götürmek, yetiştirmek için elinden gelen gayreti gösteriyorlardı. Haçlı seferlerinde Fransızlar ülkelerine Anadolu’dan götürür, oradan da Avrupa’ya yayılır. Osmanlı padişahlarından IV. Mehmet’in hekim başı Nasrullah oğlu Salih, XVII. yy ikinci yarısında  yazmış olduğu bir eserde sarımsağın özellikle kış aylarında gül suyu ile birlikte alınması halinde bağırsak parazitleri, yılan ve akrep sokması, ishal, köpek ısırması gibi rahatsızlıklara iyi geldiğini belirtmektedir.

            Sarımsağın ana vatanı Orta Asya olarak kabul edilir. Sarımsağın Dünyada 700’e yakın çeşidi vardır. Türkiye’de 170 türünün yetiştiği bilinmektedir. Yabani soğan türlerinin çokluğu nedeniyle anavatanı olarak da söylenebilinir.

            Eski çağlardan bu yana tarımı yapılan sarımsağın iklim, toprak ve çevre koşullarıyla günümüzde pek çok kültür çeşidi vardır. Sarımsak Amaryllidaceae (Nergisgiller) familyasından Allium (Soğan) cinsine ait Allium Sativum L. Türünün soğanıdır. Sarımsak ilk önce bilim dünyasına 1753 yılında İsviçreli botanikçi Linne tarafından tanıtılmıştır. Siyah sarımsak Japonya ve Kore’de uzun yıllar kullanılmaktadır. Sarımsak, zeytinyağı, soya yağı gibi yan ürünlerin içine doğranmış, ezilmiş, kıyılmış şekilde piyasaya sürülmüştür. Kurutulmuş, toz haline getirilerek, sarımsak tozu halinde satılmaktadır. Bundan başka sarımsak püresi, yağı, kapsülü, tableti, turşusu, sirkesi, sarımsaklı yoğurt, hardal, sos (çeşitli baharatlarla) ile siyah sarımsak şeklinde tüketilir.

            Sarımsak; kansere, meme, kalın bağırsak, mide ve prostat kanserine karşı koruyucu baharat olarak kullanılır. Lipid yüksekliği, tansiyon yüksekliği, damar kireçlenmesine, kanser, cilt intihap ve mikrobiyal intihapların tedavisinde sık olarak kullanılan bitkisel ürünlerdendir. Kolesterol düşürücü, trombosit çökmesinde azalma yapıcı etkisi ile pıhtılaşmayı engelleyen aktivite gösterdiği saptanmıştır. Kan şekerini düşürücü etkisi, kan basıncını düşürücü etkisi ve kalp damar hastalığı riskini düşürücü etkisi vardır. Bazen hastanelere fazla sarımsak tüketiminden tansiyon düşüklüğüyle hastanelere gidenler oluyor. İçinde bol miktarda “alil sülfür” başta olmak üzere birçok anti kanser maddeyi içermektedir. Meme kanserini önlediğini, başka yerlere sıçramasının durdurulduğunu biliyoruz, sarımsağın pişirme, mikro dalga veya kurutma ile hazırlanan ürünlerde asıl yararlı madde olan sülfür bileşenleri azalmaktadır.

            Baş ağrısı, yorgunluk, nefes kokusu, bulantı, mide ve bağırsak sistemi yakınmaları, isal, bağırsak bitki varlığı değişikliği, tansiyon düşüklüğü, şeker düşüklüğüne ve pırtılaşmayı azaltıp kanamayı çoğaltabilir. Ayrıca ilaç metabolizmasında rol oynayan enzim sistemini uyararak siklos porin gibi organ nakli ilaçlarını artırarak tedavi edici özelliğini bozabilmektedir. Sarımsağın cerrahi girişimde yedi gün önceden mutlaka bırakılması gerekilmelidir. Sarımsak yiyenlerin şeker düşüklüğüne dikkat edilmelidir. Cilde uygulandığı zaman temas dermatiti isimlendirilen alerjik reaksiyona neden olabilir.

            Sarımsak gereği kadar ve düzenli tüketilirse vücudumuzda yararlı, şifalı etkiler bırakır. Her şey gibi azı karar çoğu zarar. Sağlıklı yaşamlarınızı sevdiklerinizle yaşamanız dileklerimle…

 

 

Süleyman ERKAN / 15–02-2017 / TOKAT