ÖĞRENME, BEŞİKTEN MEZARA KADARDIR

Dün akşam sohbetimiz sırasında Sami Yaman, genç meslektaşı Saffet Bey’den Kuşdili ile ilgili bilgiler öğrendiğini belirtti. Hatta olayın nasıl olduğunu da yeni çıkan kitabına aldığı bölümü okuyarak perçinledi. Üstelik söz konusu arkadaşımız Saffet Bey de sohbete katılanlar arasındaydı. Böylece eski bir anının yazılı ve canlı tanıkla anlatılması, güzel, hoş ve samimi bir ortam oluşturdu.

Bu olay benim de bir anımı çağrıştırdı:

                Türkçe dersi yazılı sınavlarında klasikleşmiş, değişmez bir dilbilgisi sorumuz vardır: Bir cümle veririz. Cümlenin öğelerini bulmalarını ve cümleyi yapı, yüklem, anlam ve öğelerinin dizilişine göre incelemelerini isteriz. Öğelerinin dizilişinden murat; yüklemi cümlenin sonunda olan cümlelere kurallı, her hangi bir yerinde olanına devrik cümle yanıtının verilmesini bekleriz.

                Derste bu konuyu anlatırken, genellikle hocanın fıkrasından yararlanırdım. Hani hocaya cenazeyi taşırken tabutun neresinde olursak sevap kazanırız demişler de hoca, “İçinde olmayın da neresinde durursanız durun” demiş. Ben de derdim ki yüklemi sonda ise cümle kurallıdır. Sonda değil neresinde olursa olsun devriktir der konuyu bitirirdim.

                Zamanla görev yaptığım okulda bir genç arkadaşımız katıldı aramıza ve iki şeye itiraz etti. Bektaş Esen, hocalarım dedi, kuralsız cümle olmaz. Her cümle bir kurala göre kurulur. İkincisi, diğer öğeler bizi ilgilendirmiyor. Biz, yüklemin bulunduğu yeri soruyoruz. Uygun görürseniz, öğelerin dizilişi yerine YÜKLEMİNİN YERİ diye soralım. Ayrıca kurallı cümle yerine de DÜZ cümle diyelim. Zümre öğretmenleri olarak hepimizin aklımıza yattı. Bundan sonra Bektaş Bey’in önerisine uygun olarak sorduk sorularımızı. Tabii, dersimizi de buna göre anlattık. Aynı zamanda genç arkadaşımızdan da yeni bir bilgi öğrenmenin mutluluğunu yaşadık.

                Not: yüklemine göreden kasıt: yüklem olan sözcük, çekimli fiil ise cümle fiil cümlesidir, yok ek fiil almış isim soylu sözcük ise isim cümlesidir. Düz ve devrik cümlelere zaten değinmiştik…

 

                Paylaşmak istedim. Belki birilerinin işine yarayabilir…