İMAM-I GAZALİ'DEN HAYATÎ ÖĞÜTLER-2

İMAM-I GAZALİ'DEN HAYATÎ ÖĞÜTLER-2

                Fitneden Sakın

                Ey oğul!

                Düşman ülkesinde de olsan fitne ve fesat çıkarmaktan sakın.

Kendinden aşağı kimselere karşı çoluk çocuğunu, şeref ve itibarını yaygı yapma.

Malını kendinden fazla kıymetli ve üstün tutma.

                Fazla Konuşma

                Ey oğul!

                Fazla konuşma. Sonra bulunduğun toplulukta taşınması güç bir yük olursun.

Seninle beraber oturana karşı âlicenap davran. Yanına oturmak isteyene güzel, nazik, hareket et.

Başkasının gözüne dikkatle bakıp durma.

                Fazla lügat parçalayıp yaldızlı söz söyleme. Çünkü bu sözlerin dış görünüşü belki güzel sayılabilir, fakat gerçekte güzel değildir.

                Kendinden Fazla Söz Etme

                Ey oğul!

                Çocuğunu çok beğendiğini başkalarına anlatma.

                Hizmetçinin çok hünerli olduğundan başkalarına söz etme.

                Atından ve kılıcından bahsetme.

                Gördüğün rüyaları her yerde anlatmaya kalkışma. Çünkü gördüğün rüyadan sevinç duyduğunu belirttiğin zaman beyinsiz ve seviyesiz insanlar bu konuda seni rahatsız etmeye başlarlar.

                Kişiliğini Korumak İçin Şunlara Dikkat Et

                Ey oğul!

                1. Saçını sakalını tarayıp öyle sokağa çık.

                2. Beyaz kılları koparmaya kalkma.

                3. Lüzumundan fazla güzel kokulu şeyler sürünme.

                4. Bir ihtiyacını dile getirirken üzerinde ısrarla durma.

                5. Birtakım arzularının yerine gelmesi için küçülme.

                6. Servetinin tam listesini, mevcut paranın tam rakamını çoluk çocuğuna verme. Çünkü bunlar onu az görecek olurlarsa kendilerini zayıf sanarlar. Çok görecek olurlarsa yaşayışlarında değişiklik yapmak isterler. Onları hırpalamadan belli ölçüde idare etmeye çalış.

                Tartışmada Şunlara Dikkat Et

                Ey oğul!

                1. Birisiyle tartışırken vakar ve efendiliğini elden bırakma.

                2. Bilgisizliğini ortaya koyma. Bu konuda aceleci olma.

                3. Delillerini getirirken çok iyi düşün.

                4. Tartıştığın kimseyle aranda hakem olarak yumuşak huyunu gör.

                5. Elinle ve parmağınla fazla işarette bulunma.

                6. Fazla heyecanlanıp yüzün turp gibi olmasın.

                7. Şakakların terlemesin.

                8. Karşındaki adam sana ölçüsüz davranır, küstahlıkta bulunursa sen de nezih ve ağırbaşlı davran.

                9. Seni kızdıracak olursa, yine ölçülü konuşmaya çalış, kendi şerefini düşün.

                Hükümdarla Görüşmede Şunlara Dikkat Et

                Ey oğul!

                1. Devrin hükümdarı sana yakınlık gösterirse, onunla mızrak ucunda bulunduğunu hesapla.

                2. Hiçbir zaman onu bu yakınlığından cesaret alıp haddini aşma ve kendini güven içinde hissetme.

                3. Son derece efendi ve yumuşak davran.

                4. İlâhî hükümlerden biri zedelenmedikçe hükümdarın hoşuna gidecek şekilde konuş.

                5. Onun sana lütufları seni ölçüsüzlüğe sürüklemesin.

                6. Sakın hükümdarla yakını arasına girme. Ancak iyilik ve hayırlı işlerde gir. Çünkü hükümdarla yakınları arasına giren kişinin düşüşü çok ani ve sür'atli olur.

                Konuşurken Şu Noktalara Dikkat Et

                Ey oğul!

                1. Söz verdiğinde onu mümkün olduğu ölçüde yerine getir.

                2. Konuştuğunda ancak doğruyu söyle.

                3. Sağırlara seslenir gibi konuşma.

                4. Dilsizlere hitap eder gibi sesini kısma.

                5. Makbul söz söyle, güzel konuşmaya çalış.

                6. Seni dinleyenin olduğu takdirde konuş.

                7. İlgi duyulmayan yerde konuşma.

                8. Halkın kabul etmeyeceği ve garip karşılayacağı olaylardan söz etme.

                9. Bazı sözleri devamlı olarak tekrarlayıp durma: "Yani, ondan sonra, evet evet evet, hayır hayır hayır," ve benzeri gibi...

                Büyüklerin Sofrasında Dikkatli Ol

                Ey oğul!

                Büyüklerle bir sofraya oturduğun zaman fazla su isteme. Etin kemiği ile fazla meşgul olma. Hiçbir yemeği ayıplama ve sof-radaki hiçbir yiyeceği küçümseme. Sonra sofra sahibini üzmüş olursun.

                Gözü Aç ve Savurgan Olma

                Ey oğul!

                Kendini iyice sıkıntıya sokmuş bir miskin gibi gözü aç; mal kıymeti bilmeyen, ilerisini görmeyen bir sefih gibi savurgan olma. Sana ait hakları belirle. Dostuna saygılı, düşmanına insaflı ol.

                Nimetlere Şükret

                Ey oğul!

                Allah'ın verdiği nimete daima şükret.

                Musa Aleyhisselâm, münacatında, "Yâ Rabbi! Âdemoğullarına el, ayak, göz, kulak ve sair birçok nimetler verdin. Âdemoğulları bu nimetlerin şükrünü nasıl îfa edebilir?" diye sordu.

Cenab-ı Hak ona şöyle buyurdu:

                "Yâ Musa! Verdiğim nimeti Benden bilip, kendi işinden ve çalışmasından bilmeyen kulum, ona verdiğim nimetin şükrünü eda etmiş olur. Verdiğim nimetleri kendinden ve çalışmalarından bilip, Benden bilmeyen kulum da nimetin şükrünü eda etmemiş olur. Kula lâyık olan gece ve gündüz Bana tespih ve hamd etmektir."

                Fakirlere İhsan Et

                Ey oğul!

                Cenab-ı Hakkın ihsan buyurduğu nimetten fakirleri ve muhtaçları hissedar etmek şükürdür. Eğer kapına bir fakir gelirse, onun kalbini hoş et, öyle gönder.

                Sadakayı Gizli Ver

                Ey oğul!

                Sadaka verirken gizli vermek, kendine bir musibet geldiğinde bağırıp çağırmayarak, yaygara yapmayarak gizlemek gerekir.

                Bir günah işlediğinde ceza gelmeden hemen tevbe et. Sadaka vermek sıddıklar nişanıdır. Onlar sıddıklar zümresindendir.

                Tamahkâr Olma

                Ey oğul!

                Tamahkâr olma. Kalbin katı ve kara olur. Çok mal arttırmak için hasislik etme.

                Salih İnsanların Sohbetinde Bulun

                Ey oğul!

                Âlimlerin ve salih insanların sohbet ve meclisinde bulunmayı elden bırakma. Peygamber Efendimiz bir hadislerinde şöyle buyurmuşlardır:

                "Bir kimse ulema ve salihlerin meclis ve sohbetine giderse, Cenab-ı Hak o kimsenin her bir adımına karşılık kabul olunmuş bir hac sevabı ihsan eder."

                Âlim ve salih zatlar Allah'ın dostlarıdır. Onları ziyaret edenin sevabı Allah'ın evini ziyaret edenin sevabı gibidir.

                Dargınları Barıştır

                Ey oğul!

                Dargın ve küsülü olanları barıştır ki, sen de yarın Kıyamet gününde mesrur ve şad olasın.

                Musa Aleyhisselâm münacatında, "Yâ Rabbi! Küsülü iki kişiyi barıştırana ne ecir verirsin?          Senin rızanı kazanmak için halka zulmetmeyenlere nasıl bir mükâfat verirsin?" diye sordu.

                Hak Teâlâ şöyle buyurdu:

                "Ben de yarın Kıyamet gününde ona selâmet verip korktuğundan emin ederim."

                 Merhametli Ol

                Ey oğul!

                Cenab-ı Hak şefkati ve merhameti sebebiyle Musa Aleyhisselâma peygamberlik verdi. Ey oğul! Sen de şefkat ve merhameti elden bırakma ki merteben yüce olsun.

                Yeryüzünde olan mahlûkata merhamet eyle. Resul-i Ekrem Efendimiz (a.s.m.) şöyle buyurmuştur:

                "Yâ Ebâ Hüreyre! Yeryüzünde olan mahlûkata merhamet eylersen, Allah da sana merhamet eder."

                Anne-Babanın Rızasını Al

                Ey oğul!

                Anne-baban yaşlanınca elinden geldiği kadar onlara yardım et. Çünkü ebeveynin, sen küçükken türlü türlü zahmetini çektiler. Devamlı onların hayır duasını al. Beddua ederlerse dünyan da, ahretin de yıkılır. Anne-babanın rızası Allah'ın rızasıdır. Onların öfkelenmesi Allah'ın gazabıdır.

Resul-i Kibriya Efendimiz (a.s.m.), "Cennet onların ayağı altındadır" buyurmuştur.

                Bir hadiste şöyle buyurmuştur: "Anne-babasına iyilik edenin, onların gönlünü alanın ömrü bereketli ve uzun olur. Yarın kıyamette azap görmez."

                Yakın Akrabalarına İyilikte Bulun

                Ey oğul!

                Amcan ve halan baban hükmündedir, teyzen ve dayın da ana hükmündedir. Onlara anne-babana ettiğin hürmet gibi hürmet et. Hayır dualarını almaya çalış, sakın ihmal etme.

                Âmâ Akrabana İyilik Et

                Ey oğul!

                Senin evindeki bereket direği, rahmetin vesilesi, sana gelecek musibetlerin gidericisi evindeki yaşlı âmâ akrabandır. "İdare edemiyorum, geçimim dardır" deme. Onların vesilesiyle gelen bereket olmasaydı, geçimin daha da darlaşacaktı.

                Hocana Hürmet Et

                Ey oğul!

                Hocana tazim ve hürmet et. Çünkü hoca hakkı ana-baba hakkından fazladır. Ana-baban dünyanı mamur ederken, hocan âhiretini mamur eder. Onun içindir ki, hocaya hürmet, ana-babaya hürmetten efdaldir.

                Hocanı gördüğün zaman elini öp, hürmet et, diz çöküp edeple otur. Senden bir isteği olursa, kendi işini bırak, önce onun işini gör.

                Eğer fakir ise elinden geldiği kadar yardım ederek hayır duasını al. Çünkü hocanın talebesine duası, ana-babanın evladına duası gibidir.

                Kardeşinin Ayıbını Gizle

                Ey oğul!

                Mü'min kardeşinin bir ayıp ve kusurunu görürsen onu gizle, ifşa edip yayma.

                Resul-i Ekrem (a.s.m.) şöyle buyurmuştur:

                "Kim bir mü'min kardeşinin kusurunu görür de, halkın yanında onu rüsvay etmezse, Allahü Taâla Kıyamet gününde onun ayıplarını örter, mahşerde halkın huzurunda rüsvay etmez."