OSMANLI'DA İSYANLAR KÜRESEL KRİZİN BİR PARÇASI
OSMANLI'DA İSYANLAR KÜRESEL KRİZİN BİR PARÇASI

Türkiye Kamu Çalışanları Vakfı (TÜRKAV) Tokat Şubesince gerçekleştirilen okuma etkinliği kapsamında Sam White'ın "Osmanlıda İsyan İlkimi" kitabı değerlendirildi. Erken Modern Dönemde Celali İsyanları özelinde ele alınan kitabın yazarı White'a göre Osmanlı'da gerçekleşen isyanların küresel krizin bir parçası olduğu vurgulandı.

            TÜRKAV'ın Tokat Şubesince iki haftada bir gerçekleştirilen kitap okuma ve değerlendirme etkinliği kapsamında bu hafta İngiliz Yazar Sam White'ın "Osmanlıda İsyan İlkimi" kitabı tartışıldı. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç.Dr. Alparslan Demir, Yrd.Doç.Dr. Samettin Başol, doktora öğrencileri Yasin Dönder, Çağrı Onar, İlhan Aybek, Bahar Kocabaş öncülüğünde yüksek lisans ve lisans öğrencilerin katılımı ile kitap hakkında yorumlar dile getirildi ve kitabın anlatıldığı dönem ile şimdiki döneme ilişkin karşılaştırmalar yapıldı. Özel olarak Osmanlı tarihinde Kanuni Sultan Süleyman döneminde gerçekleşen Celali İsyanlarının konu alındığı kitaba ilişkin yapılan değerlendirmelerde isyanların temel sebepleri ve gelişme süreçleri ele alındı.

            O dönemde özellikle Anadolu'da gerçekleşen Celali İsyanlarının daha çok geçim sıkıntısı nedeniyle olduğu ifade edilirken, isyanların tek bir nedene değil, birçok nedene bağlanabileceği belirtildi. Sosyal yaşamdaki değişmeler, geçim sıkıntısı, ekonomideki gelişmeler, ilkim değişiklikleri, nüfusun kontrolsüz bir şekilde artışı ve bununla birlikte başlayan göçler nedeniyle temel yaşamda değişlikler olduğu ifade edildi. Bu değişikliklerin de getirdiğigöçler sonucunda yerleşilen yeni yerlerde düzen kurulamaması ile birlikte açlığın, geçimsizliğin, ekonomik yetersizliğin öne çıkmasının isyanları tetiklediği belirtildi.

            Dönemde eğitim, adalet, kültür gibi birçok alanda yaşanan değişimin birbirini tetiklediği vurgulanırken, nitelikten yoksun ve menfaate yönelik yaşanan gelişmelerin eşitsizlik ve hukuksuzluğa neden olduğu ifade edildi. Bu anlamda rüşvetin yaygınlaşmasının kaçınılmaz olduğu, alanında uzman olmayan kişilerin belirli görevlere getirilmesiyle de işlerin düzenlenemez hale geldiği belirtilerek, bunun da halkı isyana teşvik eden nedenler arasında olabileceği değerlendirildi.

            Kanuni döneminin Osmanlı'nın en parlak dönemi olmasını ve buna rağmen isyanların nedeninin geçimsizlik olması çelişkisi ele alındığında ise dönemde birçok sefer düzenlenmesi ve hazinenin büyük kısmının ordu ve sefere yatırılması gerçeğinin yadsınamayacağı ifade edildi.

            Sam White'ın kitabında adı geçen isyanlar döneminde sadece Osmanlı Devletinde değil, bütün dünyada; Fransa, Çin, Kore gibi ülkelerde isyanlar olduğu ve bu isyanlardan her ülkenin farklı farklı etkileşimlerle; az zararla, daha çok zararla sıyrıldığı, kiminin ise parçalanmaktan kurtulamadığı belirtildi. Celali İsyanlarının Osmanlıya etkisi konusundaki tartışmada Celali İsyanlarının Kuyucu Murat Paşa öncülüğünce bastırılmasıyla birlikte Osmanlı Devleti'nin ömrünün 300 yıl daha uzadığı, eğer isyanlar olmasaydı belki daha uzun ömürlü olacağı ya da isyanları bastırmada başarı elde edilemeseydi Osmanlı'nın ömrünün daha kısa olacağı yorumu da yapıldı.

            Kitap yorumlamasında isyanların genel olarak küresel bir krizin sonucu gerçekleştiği ve Osmanlı Devletinin de bu krizin bir parçası olduğu değerlendirmesine ulaşılırken, zirveye varmanın düşüşe başlamanın bir adımı olacağı ve Osmanlı için de bunun kaçılmaz olduğu vurgulandı.