CATCH – 22 PARADOKSU
CATCH – 22 PARADOKSU

CATCH – 22 PARADOKSU

İkinci Dünya Savaşı’nda yaptıkları işin vahşeti ve duydukları korku nedeniyle psikolojileri bozulan pilotlar bunu kanıtlamaları halinde erken terhis edilmektedir. Bundan dolayı pek çok pilot psikolojilerinin bozuk olduğunu söyleyerek ayrılmak istediğini söyler ancak ordu böyle bir sebepten dolayı askerlerini kaybetmek istemez ve “eğer psikolojinizin bozulduğunu, kafayı yediğinizi idrak edebiliyorsanız bu sizin akıl sağlığınızın ve muhakeme gücünüzün hala yerinde olduğunu gösterir” şeklinde cevap verir. Böylece askerler için çıkış yolu kalmaz.

Gördüğünüz gibi burada bir paradoks, bir kısır döngü durumu var ve buna verilen isim Catch – 22 paradoksu. Benzer bir durumu yeni üniversite mezunları iş ararken yaşarlar. İşe girmeniz için tecrübe sahibi olmanız istenir, ama tecrübe sahibi olmak için zaten o işi daha önce yapmış olmanız gerekmektedir.

Catch – 22 ibaresi "sorunlu bir durumda tek çözümün, sorunun özünde olan bir durum ya da kural tarafından engellenmesi" anlamında İngilizceye deyim olarak da girmiştir.

Bu isimlendirmenin kaynağı ise aynı isimli bir kitaba dayanıyor. Joseph Heller’in yazdığı ve 1961 yılında yayınlanan “Catch – 22” Mükemmel bir kitaptır ve artık kült kitaplar arasına girmiştir. 20. yy. en büyük edebi eserleri arasındadır. Komedi gibi görünse de sürekli bir yerlere göndermeler içerir. Hikâye, ABD ordusu Hava Kuvvetlerinde B-25 bombardımancısı olan Yüzbaşı John Yossarian üzerinden anlatılır. Olayların çoğu kurgusal 256. filonun Akdeniz’in batısında, İtalya’nın Pianosa adasında konuşlandığı sırada meydana gelir. Roman, Yossarian'ın ve diğer havacıların hizmetlerini yerine getirip eve dönebilmek uğruna kampta yaşadıkları deneyimleri ve ruh sağlıklarını koruyabilme çabalarını konu alır. Savaşın, yöneten zihniyetlerin, bürokrasinin saçmalıklarını, hatta patolojilerini anlatır. Kitap gençleri; Vietnam savaşı karşıtı gösterilerde yakalarına “I am Yossarian” yazan rozetler taktıracak kadar etkilemiştir.